Door onze redacteur Lotte Vergezicht:

Over de Gans en de Kraai

Een parabel is een verhalend verhaal dat een diepere, morele of filosofische les wil overbrengen door middel van een vergelijking of gelijkenis. 

Een parabel is een literair genre dat vaak wordt gebruikt om religieuze of ethische principes te illustreren, vaak met een open einde dat de lezer uitnodigt tot reflectie en interpretatie. Het boekenweekgeschenk De Kraai (2011) van Kader Abdolah bijvoorbeeld. Niet iedereen herkende en bewonderde de stijlvorm. Naar aanleiding van de reactie van recensenten schreef ik een fabel. Maar eerst enige citaten van recensenten over de ontvangst van De Kraai. Ik geef het woord aan Margriet Koning Gans in het Hollands Maandblad:

‘Nu ben ik als oud-docent en oud-redacteur uiterst gevoelig voor onbeholpen taalgebruik en ik weet dat Abdolah behoorlijk fors geredigeerd moet worden, maar ik vloog zonder problemen door de 90 bladzijden van De kraai heen. Waar waren eigenlijk die ‘onverstaanbare’ (Jeroen Vullings in Vrij Nederland) infantiele zinnen ‘op het niveau van scholieren’ (Maarten Moll in Het Parool) in ‘de taal van “Kleutertje Luister”’ (Arjan Peters in de Volkskrant) en de ‘kinderlijke manier van schrijven’ (Coen Peppelenbos in de Leeuwarder Courant) waar al die recensenten zo unisono over vielen? Ook de Nederlandse literaire fragmenten, die voor de boekbesprekers zo’n enorme steen des aanstoots bleken, vond ik verrassend knap gekozen binnen de verhaallijn. Het ging hierbij ook helemaal niet om een willekeurige ‘opeenvolging van anekdotes, citaten en nieuwe anekdotes’ die een ‘behaagzieke indruk maken’ (Arjen Fortuin in NRC Handelsblad). Aan het woord is Margriet de Koning Gans over De Kraai van Kader Abdolah, het boekenweekgeschenk van 2011. (H.M. jaargang 2011 pagina’s 758-769)

Haar conclusie is glashelder: ‘de huidige generatie literaire recensenten heeft uit luiigheid en intellectueel onvermogen bij De kraai de plank nogal faliekant misgeslagen. Misschien was het een kwestie van even onderling de literaire pikorde bepalen, misschien weten ze echt geen bal meer van onze literatuur, laat staan van de Perzische, en ze snappen er net zoveel van als destijds Batavus Droogstoppel, handelaar in koffie, Lauriergracht 37 te Amsterdam. En wellicht kennen ze Multatuli’s Max Havelaar echt alleen nog maar in de door NRC Handelsblad geproduceerde en door dezelfde krant bejubelde ‘hertaalde’ versie met woorden van één lettergreep.’

Margriet de Koning Gans tenslotte: ‘Negentig bladzijden telt het Boekenweekgeschenk dat dit alles – en meer – bevat. De kraai is een klein huldeblijk aan de belangrijkste roman die Nederland ooit heeft voortgebracht; het is een intelligent en glashelder klein spiegelpaleis. Daarom is het zo hilarisch dat De kraai van Kader Abdolah op precies dezelfde manier is bejegend door de gezeten literaire klasse als destijds Multatuli’s Max Havelaar. Wij literaten laten ons door betweters en buitenstaanders immers de les niet lezen! Wat verbeeldt die man zich wel? En nog wel met zo’n chaotisch, infantiel en weeïg boek!’

De kraai en de gans – door Lotte Vergezicht

De kraai speelde de hoofdrol in het openlucht theater Boschlust, de kijkers en luisteraars vonden het stuk beneden peil: lawaaiig, overtrokken, te grote bek:

‘Die kraai moet opkrassen met zijn misplaatste herrie’. 

Deze woorden troffen Kraai als een schot hagel. Hij zat er droevig en gekortwiekt bij. Gans vloog over en streek naast hem neer in het peppelbos. Ze legde haar vleugel om hem heen. Ze vond de reactie van het aanwezige publiek zwaar overtrokken en ze zei tegen Kraai: 

‘Dat overkomt mij ook, de mensen reageren alsof we te veel voor ze zijn en dat we er niet meer bij kunnen. Alsof wij alleen maar neerstrijken op hun land om daar onze behoefte te doen, terwijl ze hun gier over onze natuur uitrijden met grote karren’. En:

‘Natuurlijk vermaken we ons om in ploegjes en in formaties heen en weer te vliegen. Wie heeft daar nu last van.’ 

Kraai somberde intussen verder: ‘Dank je, wij vliegen meestal vroeg uit in alle richtingen en dan komen we ’s avonds weer terug bij onze nesten, dan zien we elkaar weer en kletsen we nog wat voor het slapen gaan. Dat doen we ’s ochtends vroeg ook voor we weer uitwaaieren over het landschap. Je hebt gelijk, wie heeft daar nu last van?’

Gans knikte instemmend. Ze waren het eens.

‘De mensen maken er zelf een mestvaalt van. Ze spreiden hun woorden als dunne poep over de akkers, ze wonen steeds meer in huizen zonder groen, op met asfalt verharde wegen, in ommuurde, betegelde tuinen, of in van die flats, in lange woonlagen opeen, met balkons, hekwerken en dicht op elkaar gestapeld. Wat is hun perspectief, zeg nou zelf.’ Weer knikte de gans instemmend. Ze maken ruzie met elkaar, ze zijn het oneens, de situatie is onhoudbaar, er moet iets gebeuren, ze doen niets en laten het zo. 

‘Wat kunnen vrije vogels, die leven van de lucht, daaraan doen?’ 

Ze gaf zelf het antwoord en zei hardop: 

‘De mensen daar beneden zijn het overzicht kwijt, ze hebben te veel aan hun hoofd en te weinig inhoud. Ze zijn de vergezichten kwijt…’