Door Lotte Vergezicht:

In Memoires van een kip, een in meerdere opzichten opmerkelijke Palestijnse roman uit 1943, verwondert een filosofisch ingestelde kip zich over haar nieuwe ren en deelt zij haar observaties over haar nieuwe eigenaar en medebewoners. De schrijver Ishaq Musa al-Husseini ontkende elke politieke verwijzing: ‘Mijn roman gaat niet over Palestijnen en Joden, maar over kippen.’ Was dat maar waar! Henk Knotterus, onze docent had voor deze les de roman meegenomen. Hij las er uit voor. Het was muisstil. Maar even daarna haalde hij een artikel aan van Emile Fallaux in De Groene Amsterdammer. Toen verdween de stilte uit de klas. We trommelden van boosheid op onze tafel, net zolang tot de conciërge vroeg of het wat stiller kon. Dit las Knot voor

‘Op zijn 99ste, in 2009, zei Benzion Netanyahu, de vader van de huidige president over de Palestijnen: Ze zullen de oorlog met ons niet meer aankunnen, een oorlog die inhoudt dat we voedsel weghouden uit de steden, dat we onderwijs onmogelijk maken, dat we de elektriciteits toevoer vernietigen en nog meer. Ze zullen niet kunnen blijven bestaan en ze zullen vluchten. Zijn zoon Bibi was toen ook al premier van Israël, zoals hij dat ook was toen zijn vader stierf, in 2012. Benzion Netanyahu werd 102.’ (Opgehemeld en verguisd, Emile Fallaux over Abraham T’homi, de moordenaar van Jacob Israël de Haan in De Groene Amsterdammer 19 juni 2024 (nr. 25)). 

Terug naar de kippen

In ‘Memoires van een kip’, een in meerdere opzichten opmerkelijke Palestijnse roman uit 1943, verwondert een filosofisch ingestelde kip zich over haar nieuwe ren en deelt zij haar observaties over haar nieuwe eigenaar en medebewoners. Geleidelijk komt ze tot een aantal voorwaarden voor een ideale samenleving, maar de praktijk van het dagelijks leven in de ren blijkt weerbarstiger dan de theorie. Sommige critici, die de roman met het toen al hoogoplopende Palestijns-Joodse conflict associeerden, veroordeelden de afloop als te defaitistisch. Anderen interpreteerden het verhaal als uiting van een algemene utopische toekomstvisie. De schrijver zelf ontkende elke politieke verwijzing: ‘Mijn roman gaat niet over Palestijnen en Joden, maar over kippen.’

Ishaq Musa al-Husseini was een Palestijnse geleerde, criticus, filoloog en vertaler. Hij werd in 1904 geboren in Jeruzalem, in een traditioneel, religieus nationalistisch gezin. Na zijn middelbare schoolopleiding studeerde en werkte hij in Caïro, Londen en Göttingen, waarna hij (in 1934) terugkeerde naar Jeruzalem. In 1948 vluchtte hij (als gevolg van de verdrijving van de Palestijnen tijdens de Nakba) naar Aleppo. Daarna vestigde hij zich in Beiroet en Caïro. In 1973 besloot hij terug te keren naar Jeruzalem, waar hij op 17 december 1990 op zesentachtigjarige leeftijd overleed.

Uit het Arabisch vertaald door Djûke Poppinga/Uitgeverij Jürgen Maas