Door Lotte Vergezicht
Sakir Khader in het fotomuseum Foam.
Onze docent Nederlands Henk Knotterus had de klas uitgenodigd voor een bezoek aan een expositie Dag van het Afscheid van Sakir Khader in het fotomuseum Foam. Een bezoek aan een beeldend verhalenverteller. Wat een middagje uit moest worden werd een ware bezoeking. Onvoorstelbaar wat een leed en verderf!
In de expositie Yawm al-Firak, Arabisch voor Dag van het Afscheid gaf Sakir Khader een stem aan zeven Palestijnse jongemannen en aan hun moeders die hen verloren. Zij lieten het lijden en gedwongen ontheemding van honderdduizenden Palestijnen zien sinds de oprichting van de staat Israël in 1948. De titel van de tentoonstelling, Yawm al-Firak verwijst naar een oud Arabisch gedicht over scheiding en afscheid.
‘We gingen er met de volledige redactie naar toe. Ik las in de klas mijn verslag voor: ‘Sinds 2024 is de Palestijnse fotograaf aangesloten bij fotografencollectief Magnum Photos. Zijn beelden verkennen de grens tussen leven en dood. Je hapt naar adem als je naar de moeders en hun dode zonen kijkt. Pijn, verdriet, lijden, dat laat Sakir Khader zien. Alles in zwart-wit.’
Ik zocht het op: De Palestijns-Nederlandse fotograaf en filmregisseur Sakir Khader (1990) richt zich vooral op de relatie tussen leven en dood in het Midden-Oosten. Hij staat bekend om zijn rauwe, maar intieme filmstijl en probeert het verdriet van het dagelijks leven te belichten. Vorig jaar won Sakir de Zilveren Camera 2023 voor zijn fotoserie Het leven op de West Bank voor 7 oktober, die hij maakte in een vluchtelingenkamp in Jenin, op de Westelijke Jordaanoever.
‘Wat zich in Gaza voltrekt is een zichtbare ramp, het is geen oorlog, het is een aanval op de bevolking, het is een afrekening, het is genocide. Het is veroordeeld door het Internationale Gerechtshof in Den Haag. Afgezien hoe pijnlijk de aanleiding was, er is geen maat in de vergelding. Netanyahu moet opgepakt worden, de Nederlandse staat moet alle betrekkingen opschorten. Israël is een falend land, dat haar bestaansrecht verliest als het geen ruimte en veiligheid biedt aan verschillende bevolkings-groepen. Netanyahu is ook een bedreiging voor zijn eigen volk’
Meester ‘Knot’ zei heel nuchter: ‘Een bezetter wordt niet vanzelfsprekend eigenaar van het gebied.’ Hij liet ons ook interview met Khader bij VPRO Zomergasten (in augustus 2024) zien. De publicist Joris Luyendijk sprak met hem.’
‘Dat was het slechtste interview dat ik ooit op de televisie zag,’ voegde Knot toe. Ik gaf hem gelijk.
‘Luyendijk vroeg maar door over hoor en wederhoor, alsof daar tijdens de verwoesting van Gaza tijd en gelegenheid voor was. Hij trok daarmee de kwaliteit van het werk van Khader in twijfel. ‘Khader weet dat hij in Gaza tijdens zijn werk kan sterven en dat hij overal vermoord kan worden. Als hij afreist, neemt hij zijn kaffan altijd mee. Hij kent de risico’s van het vak en houdt bij elk bezoek serieus rekening met de dood. Kaffan, het Arabische woord voor lijkwade, is een meterslange witte doek waarin overleden moslims worden gewikkeld voordat zij te ruste worden gelegd. Vroeger werd zo’n kleed ook wel door reizigers, pelgrims en krijgers als tulband gedragen, zodat zij bij hun eventuele overlijden zo snel mogelijk ter plekke begraven konden worden, zoals de islamitische traditie dat voorschrijft…
Yassine (links) en Ahmad (rechts) werden drie dagen na deze foto vermoord
bij een Israëlische droneaanval op het vluchtelingenkamp in Jenin.
2024© Sakir Khader / Magnum Photos
‘Je moet ook eens naar De Kraai van Kader Abdolah kijken, het boekenweek geschenk in 2011 en vooral hoe de Nederlandse literaire kritiek ermee omging…’, zei Knot. ‘Hoe een literaire knuffelallochtoon tot letterkundige loser werd gebombardeerd.’ Ik schrok me rot, toen ik erover las. Goede tip. Ik schreef geen verslag maar een parabel.
‘